Kort samengevat
mTOR is een kinase dat fungeert als centrale sensor voor voedingsstoffen en energie, en dat groei en eiwitsynthese activeert bij overvloed terwijl het autofagie remt.
mTOR (mechanistic target of rapamycin) vormt twee complexen, mTORC1 en mTORC2, die signalen van aminozuren, glucose en groeifactoren combineren om te bepalen of een cel moet groeien, delen en eiwitten aanmaken, of juist prioriteit moet geven aan onderhoud en herstel. Wanneer mTORC1 sterk actief is, onderdrukt het autofagie; wanneer de activiteit daalt, neemt autofagie toe.
Het geneesmiddel dat zijn naam gaf, rapamycine, remt mTOR. In muizenstudies — waaronder het Interventions Testing Program van het Amerikaanse National Institute on Aging — is rapamycine een van de meest consistente interventies die de levensduur en gezondheidsspanne verlengen, zelfs wanneer toediening pas op hoge leeftijd van het dier start.
Bij mensen worden rapamycine en verwante stoffen (rapalogen zoals everolimus) al decennia gebruikt als immunosuppressiva bij transplantaties en als oncologische middelen, altijd op recept en onder medisch toezicht vanwege het effect op het immuunsysteem. Eén trial bij oudere mensen met een lage dosis van een rapaloog liet een betere respons op het griepvaccin zien — een interessant resultaat voor de immuunfunctie, maar geen bewijs van een langere levensduur. In Nederland vereist elk gebruik van een mTOR-remmer een recept en valt het onder toezicht van het CBG-MEB; off-labelgebruik voor longevity is nergens goedgekeurd.
Goed om te onthouden
- Voedingsstoffensensor: veel activiteit = groei; weinig activiteit = herstel en autofagie
- Remming met rapamycine behoort tot de meest reproduceerbare interventies bij muizen
- In Nederland een receptplichtig geneesmiddel (CBG-MEB); geen goedgekeurde longevity-indicatie