Kort samengevat
Proteostase is het geheel van cellulaire processen die ervoor zorgen dat eiwitten correct worden gevouwen, gehandhaafd en afgebroken, en dat verstoord raakt naarmate het lichaam veroudert.
Een cel beschikt over chaperonne-eiwitten die nieuwe eiwitten helpen correct vouwen, over kwaliteitscontrolesystemen die verkeerd gevouwen eiwitten herkennen, en over afbraaksystemen — het ubiquitine-proteasoomsysteem en autofagie — die beschadigde of overtollige eiwitten opruimen. Samen vormen deze processen de proteostase.
Met de leeftijd neemt de capaciteit van dit netwerk af: chaperonnes worden minder doeltreffend, de afbraaksystemen vertragen, en verkeerd gevouwen eiwitten hopen zich op tot aggregaten. Dit ligt aan de basis van verschillende neurodegeneratieve aandoeningen, waarbij eiwitaggregaten (zoals amyloïd-bèta of tau) zich ophopen in de hersenen.
Bij diermodellen verlengt het versterken van de proteostase-netwerken — bijvoorbeeld door chaperonnes te overexpresseren of autofagie te stimuleren — de levensduur en vertraagt het leeftijdsgebonden functieverlies. Bij mensen is er geen goedgekeurde behandeling die proteostase rechtstreeks herstelt; onderzoek naar chaperonne-versterkers en autofagie-inductoren staat nog in een vroeg stadium.