Kort samengevat
Cellulaire senescentie is een toestand waarin een cel onomkeerbaar stopt met delen zonder te sterven, en in plaats daarvan ontstekingsbevorderende signalen afgeeft die het omliggende weefsel beschadigen.
Wanneer een cel schade oploopt die ze niet kan herstellen — te korte telomeren, DNA-schade, een geactiveerd oncogen — kan ze in senescentie gaan: ze stopt permanent met delen in plaats van het risico te lopen die schade door te geven aan dochtercellen. Dit is in oorsprong een beschermingsmechanisme tegen kanker.
Het probleem is wat de cel daarna doet. Een senescente cel sterft niet gemakkelijk af; ze verzet zich tegen apoptose en ontwikkelt het zogeheten senescentie-geassocieerde secretoire fenotype (SASP), waarbij ontstekingscytokines, proteasen en groeifactoren vrijkomen. Kortdurend en in lage mate helpt dit bij wondgenezing; aanhoudend beschadigt het naburig weefsel en draagt het bij aan de chronische laaggradige ontsteking die kenmerkend is voor veroudering.
Bij muizen vertraagt het selectief verwijderen van deze cellen met senolytische middelen het optreden van verschillende leeftijdsgebonden aandoeningen en verlengt het de gezonde levensduur. Bij mensen laten de eerste senolytica-trials zien dat senescentiemarkers relatief veilig kunnen worden verminderd, maar er is nog geen bewijs dat dit zich vertaalt naar meer gezonde levensjaren bij mensen.
Goed om te onthouden
- Beschermingsmechanisme tegen tumoren dat schadelijk wordt als het zich ophoopt met de leeftijd
- Het SASP (secretoire fenotype) is de belangrijkste route waarlangs schade aan omliggend weefsel ontstaat
- Bewijs dat het verwijderen ervan mensen ten goede komt, is nog voorlopig
Waar dit op de site voorkomt
Veelgestelde vragen
Zijn senescente cellen hetzelfde als kankercellen?
Nee, ze zijn bijna elkaars tegengestelde. Een senescente cel is gestopt met delen; een kankercel deelt ongecontroleerd. Senescentie is deels juist een noodrem die het lichaam gebruikt om te voorkomen dat een beschadigde cel kwaadaardig wordt.
Kan ik mijn senescente cellen laten meten met een bloedtest?
Er bestaat nog geen gestandaardiseerde, gevalideerde bloedtest om de belasting met senescente cellen bij een individu te kwantificeren; dit wordt onderzocht in weefsel voor onderzoeksdoeleinden, niet in de spreekkamer.